Rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku

Maryla Kuna - adwokat27 sierpnia 2017Komentarze (0)

Nie wiem czy wiesz, że można zbyć (czyli sprzedać  bądź podarować) swój udział w spadku bez zgody pozostałych spadkobierców. Inaczej rzecz się przedstawia gdy rozporządzamy udziałem w przedmiocie należącym do spadku.

W sprawie o której chcę Ci opowiedzieć małżonkom przysługiwało lokatorskie prawo do lokalu, czyli po prostu mieli mieszkanie lokatorskie w spółdzielni mieszkaniowej. Takie mieszkanie nie może być przedmiotem obrotu – czyli nie można go sprzedać ani podarować, ani nawet odziedziczyć. Po śmierci najemców (lub głównego najemcy) można odziedziczyć wkład mieszkaniowy związany ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu. Nie oznacza to jednak, że rodzina nie ma praw do lokalu po śmierci członka spółdzielni. Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych daje im roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie lokatorskiego prawa do lokalu. Po śmierci członka spółdzielni o mieszkanie lokatorskie może starać się w pierwszej kolejności współmałżonek, a dopiero potem dzieci oraz inni bliscy mieszkający z nim w chwili jego śmierci.

W przedmiotowej sprawie najpierw zmarła matka. Spadek po niej na podstawie ustawy nabył mąż oraz  córka i dwóch synów po 1/4 części każde z nich.

W niedługim czasie po sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, córka złożyła do spółdzielni mieszkaniowej pismo, w którym oświadczyła, że w drodze spadku po matce nabyła prawo do jej majątku w 1/4 części, które wyceniła na 2.633,46 zł. , a dotyczące wkładu mieszkaniowego, i że przenosi je na ojca. W imieniu ojca natomiast wysłała do swoich braci przekazy pocztowe, każdy na kwotę 2.633,46 zł. z informacją iż jest to spłata wkładu mieszkaniowego.

Możesz sobie wyobrazić zdziwienie i wściekłość braci na takie postępowanie siostry, w sytuacji gdy wiedzieli oni, że siostra wykorzystała ojca. Od śmierci matki ojciec regularnie nadużywał alkoholu; tak często był pijany i tak bardzo bezwolny, że bez problemu można go było do wszystkiego namówić. Bracia wprawdzie pieniądze przyjęli ale wcale nie potraktowali tej spłaty jako podziału spadku.

Jeden z braci postanowił wykorzystać „patent” siostry i najpierw sam złożył do spółdzielni mieszkaniowej oświadczenie, że w drodze spadku po matce nabył prawo do jej majątku w 1/4 części  i że przenosi je na swoją córkę – Magdę. Następnie namówił ojca, który również złożył takie oświadczenie do spółdzielni, że swój udział w spadku po żonie przenosi na wnuczkę Magdę.

Ponieważ w między czasie ojciec został częściowo ubezwłasnowolniony i jego opiekunem prawnym został ojciec Magdy, uzyskał on zezwolenie sądu na wystąpienie do spółdzielni mieszkaniowej o zezwolenie na przepisanie wkładu mieszkaniowego należącego do częściowo ubezwłasnowolnionego ojca – na wnuczkę Magdę.

W związku ze składaniem w spółdzielni mieszkaniowej oświadczeń o darowiznach części wkładu mieszkaniowego, żadne ze spadkobierców nie uzyskało zgód pozostałych spadkobierców na dokonywanie darowizn. A tego wymaga prawo, gdyż jak wcześniej zaznaczyłam taka czynność jest właśnie rozporządzeniem udziałem w przedmiocie należącym do spadku.

Zarówno córka (która przecież darowała swój udział w spadku na rzecz ojca) jak i wnuczka Magda złożyły do spółdzielni wnioski o przyjęcie ich w poczet członków. Żadna z nich nie została przyjęta, a spółdzielnia poinformowała je o konieczności rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd.

Dziesięć lat później zmarł ojciec i spadek po nim nabyły dzieci: córka i dwóch synów po 1/3 każde z nich.

W ten sposób spółdzielnia mieszkaniowa przymusiła spadkobierców do wniesienia sprawy o dział spadku .

W skład spadku po matce wchodzi udział w wysokości 1/2 w prawie do wkładu mieszkaniowego związanego ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu , który to wkład spadkobiercy na sprawie o podział spadku wycenili na 204.000 zł. (Tak więc 1/2 to 102.000 zł.)

W skład spadku po ojcu wchodzi udział 5/8 części w prawie do wkładu mieszkaniowego związanego ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu o wartości 127.500 zł.  (Udział 5/8 ojca wynika z faktu dziedziczenia po swojej żonie udziału wynoszącego 1/4 części.)

W niniejszej sprawie sąd dokonał działów spadków po zmarłej matce i ojcu i uznał za bezskuteczne czynności rozporządzające udziałami w przedmiocie należącym do spadku.  

Zgodnie z przepisem art. 1036 kc

spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.

Rozporządzenie przez spadkobiercę udziałem w przedmiocie należącym do spadku – obejmuje wszelkie czynności prawne, zarówno odpłatne jak i nieodpłatne, prowadzące do wyzbycia się takiego udziału lub obciążenia go. Stanowi to istotną odmienność w zestawieniu z rozporządzeniem udziałem we współwłasności. Rozwiązanie takie jest niewątpliwie skutkiem przynależności poszczególnych przedmiotów do spadku, jako jednolitego kompleksu majątkowego, co przy nieograniczonym prawie współspadkobiercy do rozporządzania udziałem w każdym przedmiocie spadkowym mogłoby prowadzić do naruszenia praw pozostałych współspadkobierców.

Bezskuteczność rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku powoduje, że sąd orzekający o dziale spadku może traktować ten przedmiot tak, jakby udział w nim należał nadal do współspadkobiercy, jakby więc nie został zbyty.

W niniejszej sprawie bezspornym jest , że ani córka darując swój udział ojcu, ani ojciec darując swój udział wnuczce Magdzie ani brat darując swój udział córce Magdzie nie uzyskali zgody pozostałych współspadkobierców na dokonanie darowizn. A zatem nie doszło do żadnych przesunięć majątkowych, które byłyby skuteczne i zmieniały porządek dziedziczenia i miały wpływ na działy spadków.

W tej sytuacji, sąd merytoryczne rozstrzygnięcie ograniczył do działów spadków po matce i po ojcu. W toku postępowania siostra i bracia osiągnęli porozumienie i złożyli zgodny wniosek co do działów spadków. Taki zgodny wniosek działowy jest preferowanym przez ustawodawcę sposobem działu spadku. Jest on też co do zasady wiążący dla sądu, który w takiej sytuacji wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku. Warunkiem jest by projekt podziału nie sprzeciwiał się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie naruszał w sposób rażący interesu osób uprawnionych.

Ponieważ żadna z powyższych okoliczności nie zachodziła, dlatego sąd prawo do wkładu mieszkaniowego związanego ze spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu o wartości 204.000 zł. przyznał w całości na wyłączną własność córce. Wskutek dziedziczenia po rodzicach , rodzeństwu przysługiwały udziały po 1/3 wartości wkładu mieszkaniowego, a zatem udział każdego z nich wynosił 68.000 zł. Tak więc siostra została zobowiązana do spłaty swoich braci.

Jeżeli w sprawie działowej ustalone zostają spłaty lub dopłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.Trzeba pamiętać, że w przypadku rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat 10. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin rat już wymagalnych. Chcę jednak zwrócić uwagę, że terminy spłat orzekane przez sąd są naprawdę krótkie. Sąd wychodzi bowiem  z założenia, że sprawy działowe trwają dość długo i jest to wystarczający czas aby zgromadzić niezbędne środki na spłaty. Odraczając spłatę np. na 6 miesięcy sąd wskazuje , iż okres ten wystarcza z kolei na uzyskanie kredytu bankowego.

W przedmiotowej sprawie sąd rozłożył zasądzone kwoty dla obydwu braci na raty:

  • pierwsze w kwotach po 35.000 zł. w terminie jednego miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia;
  • drugie w kwotach po 33.000 zł. w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia

Czy to rozstrzygnięcie pogodziło rodzeństwo, które przecież miało różne plany co do mieszkania, tego nie wiem. Myślę, że pogodzi ich jedynie terminowa spłata należności orzeczonych przez sąd. A z tym może być różnie.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: